Ik herplaats hierbij een essay over uke en tori (een van twee delen) die ik ook in 2006 plaatste maar die deels is verdwenen van de weblog.

Ik heb in eerder essays en stukjes het vaak gehad over de wisselwerking van energiexebn tussen uke en tori. Wat ik merk dat vaak onder al mijn beschouwing ligt is het zoek naar het verenigen van mijn wens tot harmonisch aikido en effectief aikido. Nu is de discussie over effectief, of realistisch aikido (wat werkt wel en niet x93 op straatx94) een van de meest gevoerde discussies in onze aikido gemeenschap en die wil ik niet herhalen. Je moet dan uiteindelijk gaan definixebren wat die x93straatx94 nou is, wat is realistisch aikido, etcetera.

Waar ik wel gexefnteresseerd in ben geraakt is het feit dat Michele Quaranta (een Italiaanse leraar die Aikidocentrum Utrecht al jaren bezoekt) een brug lijkt te hebben geslagen (althans voor mij) tussen het aiki (het samenvloeien van energie) element en het martiale element in aikido. Je zou je kunnen afvragen waarom dat nou zo belangrijk is.

Het is voor mij belangrijk omdat ik niet wil dat aikido verwoord tot een capoeira-achtige dans/vecht kunst waarin je wel gevechtshandeling kunt herkennen maar waarbij stappen en vaste sequenties van actie en reactie centraal gaan staan. Een min of meer geformaliseerde en vast staande samenwerking tussen uke en tori (aanvaller en verdediger) is niet wat ik zoek in aikido. Teveel nadruk op het element van aiki, teveel werken vanuit x93partnerschapx94 in training, teveel focus op wederzijdse zorg leidt wat mij betreft tot de afstomping van wat die technieken eigenlijk waren. De bewegingen die we dan maken, omdat we weten wat we aan pijn moeten vermijden, of precies waar we moeten meegaan, rollen, ter aarde storten etcetera, omdat we niet willen frustreren, omdat we harmonisch willen werken, hoeft tori steeds minder te doen. Uke wordt wel steeds gevoeliger, dat wel, maar tori zal op den duur alleen bij die hele goede uke zo goed kunnen bewegen. Een aikidotechniek verliest aan relevantie als die alleen uitvoerbaar is bij een partner die je goed ligt. Kortom aiki is niet genoeg.

In een stuk x93Uke en Torix94 beschrijf ik de chronologie van de techniek en de wijze waarop ik vindt dat uke en tori in aikido training met elkaar moeten werken. Ik concludeerde in dat stuk:
x93x85 de hoofdtaak van uke [is] het bewerkstelligen van kuzushi bij tori [.]. De hoofdtaak van tori is het bewerkstelligen van aiki. Het interessante echter is dat aan het einde van de techniek, tori uke wordt, en uke tori. Het is aan tori om het moment en inzet van rolverandering (de inzet van de techniek) zo te kiezen dat uke geen gevolg kan geven aan die verandering.x93 Zie hier onder woorden gebracht de brug die we in aikido training slaan tussen harmonisch werken en martiaal werken.

Je zou kunnen zeggen dat uke en tori meer een staat van zijn is dan een rol van een bepaalde persoon. Uke staat voor de intentie om balans te verstoren dus de kuzushi en tori staat voor de intentie om aiki te bewerkstelligen. De aanvaller (benoemd als uke) wil kuzushi bewerkstelligen bij de verdediger (benoemd als tori). Deze verdediger gaat in eerste instantie voor aiki en gaat uiteindelijk via een worp, klem oid uiteindelijk vanuit die aiki de balans van de aanvaller verstoren. Hij werkt van aiki naar kuzushi werken. Hij werkt eerste vanuit het principe van tori en eindigt volgens het principe van uke. Voor de aanvaller geld het omgekeerde. Hij werkt naar een balansverstoring bij de verdediger maar door diens toepassing van aiki ziet de aanvaller zich geconfronteerd met zijn eigen balans verstoring, en via eigen aiki probeert hij deze te herstellen. Rollen in een techniek, of het ontvangen van een klem zijn voorbeelden van momenten waarop de verdediger tracht te harmoniseren met de x93tegenaanval/techniek inzet/toepassing van uke principex94 door de verdediger.

De brug die Michele sloeg en die ik sindsdien probeer te begrijpen (in eerste instantie voelde ik het vooral) is gebaseerd op het begrip van het moment waarop je moet wisselen van principe als verdediger en ook de manier waarop je in die wisseling nog steeds de ethische principes waar aikido voor staat behoud. De kuzushi-intentie van de verdediger mag nooit dezelfde zijn als de kuzushi-intentie van de aanvaller. De aanvaller en verdediger moeten dus in aikidotraining zich bewust zijn van het feit dat ze op deze wijze hun rol moeten invullen. Zij vertegenwoordiger een bepaalde intentie die wij in het aikido proberen te verenigen. De aanvaller moet dus krachtig aanvallen. Hij moet de verdediger werkelijk proberen te treffen, te pakken, zijn balans te vernietigen. De verdediger moet met beweging, contact en timing deze aanval tegemoet treden en de flow tussen aiki en kuzushi maximaal nastreven en het positieve effect hiervan benutten.

De theorie is altijd leuk, maar wat gebeurt er in de praktijk? Je gaat steeds beter het moment voelen waarop je reageert als verdediger en wanneer je initieert. Je timing en het waarom van je timing ga je beter begrijpen. De hard en zachte kanten van aikido ga je begrijpen en vanuit je bewuste competentie kan je de stap zetten naar de onbewuste competentie; het moment waarop deze je zacht maar toch effectief werkt zonder verlies van de essentie van aikido.

Hoe is dit nu te verenigen met de opmerking dat een techniek niet ingezet moet worden maar juist moet ontstaan? Als het moment van wisseling van het tori principe naar uke principe door de verdediger niet goed gekozen wordt, is er sprake van het inzetten en kan de verdediger overnemen. Als het moment wel goed gekozen wordt dan is er sprake van maximale flow tussen aiki-intentie en kuzushi-intentie. Dan is er geen mogelijkheid om de kuzushi-intentie van de verdediger te blokkeren en is aikido harmonisch en effectief.