Ik herplaats hierbij een essay over uke en tori (een van twee delen) die ik ook in 2006 plaatste maar die deels is verdwenen van de weblog.

Uke valt aan, tori verdedigt, uke gaat mee, valt, rolt, wordt gexefmmobiliseerd. In het kort de rolverdeling van uke en tori bij aikido training. Maar dat is wel heel in het kort. Er ontbreekt heel veel aan deze beschrijving. Je ziet echter op basis van deze regeling wel heel veel mensen trainen, en zelfs bij demonstraties met hogere dangraadhouders vliegen de ukes je vaak bijkans om de oren. Het gaat af en toe wel erg makkelijk. Maar welke dynamiek overheerst, dynamiek van de consensus van patronen of een andere echte aiki dynamiek.

De relatie tussen uke en tori, de dynamiek van hun energiexebn is mijn inziens de essentie van aikidotraining. Het samenkomen van energiexebn, die zogenaamde aiki, die zo moeilijk te vatten is. Wat doen ze/we nou, en wat moeten ze/we doen. Hoe zijn de rollen en gedragingen binnen aikido nu te beschrijven.

Hier wil ik graag aandacht aan besteden. Maar voordat we gaan kijken wat uke en tori wel doen/ moeten doen, eerst even de volgende vraag: Wat doen uke en tori naar mijn idee nu allemaal niet?

Tori valt uke niet aan.
Tori gooit of klemt uke niet. (klinkt raar, komt later terug)
Tori legt niks op, dwingt niet.
Tori trekt en duwt niet.

Uke biedt zich niet aan als lijdend voorwerp van tori. Uke is geen smijtvlees.
Uke doet niet torix92s werk door zichzelf te werpen of te klemmen.
Uke ontziet tori niet.
Uke anticipeert niet op tori.

Wat doen ze dan wel?
Tori reageert op de energie en intentie van uke. Tori laat een worp of klem ontstaan aangepast aan de aanvallende energie van uke, en vanuit zijn eigen lichaamsverplaatsing.
Tori stemt 1 op 1 af op uke. Hij geeft uke wat hij krijgt van uke, niet meer, en niet minder.
Uke stelt zich beschikbaar voor training tbv door tori uit te voeren aikido verdedigingstechnieken.
Uke is aanvaller, hij valt aan met vastberadenheid, overgave en krachtige energie. Hij is niet dom, hij valt aan maar beschermt zichzelf ook. Hij ontvangt de klem of worp die Tori inzet vanuit martiale logica, niet omdat het afgesproken is.

Leuke korte zinnetjes, maar wat doen Uke en Tori in hemelsnaam toch?
Aikidotechnieken ontstaat vanuit een samenkomen van energie. Een aanvallende energie en een verdedigende energie. Tori is degene die een verdedigende techniek uitvoert en zijn rol is daarin vrij duidelijk. Hij beschermt zichzelf en hij beschermt uke voor een groot deel door de techniek vanuit de optelsom van energie te laten ontstaan. Dit is een belangrijk item wat mij betreft omdat we vaak spreken over het inzetten van de techniek. De intentie die uit deze formulering spreekt is om een techniek op te leggen aan uke. Het risico bestaat dat tori dus hierdoor geen aiki door laat ontstaan.

Techniek op een tijdslijn.
De chronologie van een techniek is wellicht interessant om te bekijken zodat we de rollen van uke en tori, en het gedrag van hen beide kunnen bestuderen.

Uke en tori staan tegen over elkaar. In principe staat tori in kamae, dat wil zeggen een attente houding waarbij hij zodanig staat dat hij geen openingen biedt of bewust die opening wel biedt om uke in een bepaalde richting te leiden.

Hier biedt zich het eerste twee probleem aan:

Als Tori werkelijk goed staat, zonder openingen te bieden, dan kan uke eigenlijk niet aanvallen. Als die opening wel wordt geboden moet een slimme uke eigenlijk voor die x93 valstrikx94 waken. Hiermee komen we op het tweede probleem. We gaan uit van een bepaalde mate van verstand(igheid) van uke in zijn acties en reacties tijdens een techniek. Maar uke begint met erg onverstandig zijn door aan te vallen. Een paradox.
Opening: Het eerste probleem lossen we op doordat we gebruik maken van de tweede mogelijkheid als het om de kame van tori gaat die ik aanstipte: Tori biedt een opening voor de aanval. Let op dat hiermee eigenlijk tori de techniek daarbij initieert. In zijn aanval doet uke daarna zijn best om zo aan te vallen dat hij zichzelf zo min mogelijk kwetsbaar opstelt voor een tegen aanval. Aanval is hierbij de beste verdediging, maar ook hier is uke een budoka en is alert op zijn eigen positie. Het tweede probleem lossen we op door te stellen dat zonder de initixeble onverstandigheid van uke training onmogelijk is. Daarnaast is het zo, dat tijdens een techniek we uit gaan van het lichamelijke verstand van uke. De beslissing om aan te vallen licht in het intellectuele verstand.

Aanval: Het eerste wat uke heeft gedaan is vanuit zijn hara (lichaamscentrum) naar tori toe bewogen. Via zijn voetenwerk en uiteindelijk zijn lichaamswapens (benen, armen) probeert hij zijn aanvallende energie op tori over te brengen (pakking, slag, stoot, trap). Er is een abstract punt op torix92s lichaam waar uke zijn energie op richt, de x93impact pointx94 (bij gebrek aan een Nederlands woord).

Taisabaki: Tori moet er voor zorgen dat dat punt verplaatst is als ukex92s aanval daar aankomt. Hij doet daartoe eigenlijk precies hetzelfde als uke. Hij verplaatst zijn hara via taisabaki (voetenwerk, lichaamsverplaatsing) en probeert contact te maken met uke. Het kan daarbij nodig zijn om het ritme van die energie te breken via een atemi (stoot, slag of trap). Uiteindelijk doel van die atemi is echter wel om het contact maken en het harmoniseren mogelijk te maken. Taisabaki en atemi zijn nodig om de balans van uke te breken en de controle van het contact mogelijk te maken.

Contact maken: Dit contact is op xe9xe9n ding gericht en dat is het overnemen van of het harmoniseren met ukex92s aanvalsenergie. Dit sluit dus ook uit dat de atemi op gericht is op het vernietigen van de aanvallende energie. Het maken van contact is het begin van aiki.

Vanuit het contact dat tori met uke maakt gebeuren er een aantal dingen:
Uke heeft de keuze om op te houden met de aanval of ermee door te gaan. Contact behouden of contact verbreken.
Tori zet zich in om de aanvalsenergie van uke niet te stoppen.
Tori begeleidt de aanvalsenergie van uke terwijl hij erop let de afstand en het contact te bewaren. Het contact maakt het mogelijk voor tori om weer te reageren op de energie. Via het contact probeert tori de balansverstoring (kuzushi) bij uke te continueren. Hiermee kan hierdoor de aanvalsenergie blijven controleren en dirigeren.
Als uke besluit niet verder aan te vallen verbreekt hij het contact, en is de confrontatie over. Ook het verbreken van contact geeft een energie richting die tori kan gebruiken om op een gecontroleerde manier zich weer los te maken van uke. Dit is op zich een prima uitkomst. In aikido training werken we echter vaak met minstens xe9xe9n nieuw aanvalsmoment. Doordat tori de aanvalsenergie niet afbreekt is dit ook mogelijk. Afhankelijk van ukex92s positie t.o.v. tori valt hij op een bepaalde manier weer aan. Vaak gebeurt dit vanuit een minder gunstige positie van uke. Aan deze minder gunstige positie probeert hij juist te ontsnappen door aan te vallen. Door een nieuwe energie te richten op tori probeert hij zijn balans te herstellen en die van tori te breken. Omdat het een minder gunstige positie is, zal ook een minder gevaarlijke aanval op tori afkomen die makkelijker is om te neutraliseren via een techniek. (Tori kan ook de keuze hebben gemaakt om van de eerste aanvalsenergie gebruik te maken om ukex92s aanval te neutraliseren. Deze direct vorm vergt een buitengewone mate van timing, verplaatsing en vastberadenheid.)
Een techniek inzetten is eigenlijk het simpelweg terugbrengen van de aanvalsenergie naar uke. De techniek richt zich daarbij duidelijk op uke en uke moet zich inspannen om het terugkrijgen van zijn eigen aanvalsenergie niet te laten uitlopen op een verwonding van hemzelf. Hierbij is hij dus bezig met zichzelf beschermen. Dit doet uke doorgaans door een klem te ontvangen en zijn lichaam te verplaatsen, te accepteren dat tori controle over uke heeft of te rollen.
Wat je ziet aan de chronologie van de techniek is dus dat uke niet alleen aanvaller betekent, niet alleen vallen of rollen betekend, dat tori niet alleen verdedigd. Een paar stelregels zouden kunnen zijn:

Uke valt Tori x93echtx93 aan. De intentie van uke moet zijn om tori uit balans te krijgen en hem te controleren. Uke is niet op harmonie uit in de eerste aanval. Tori verplaatst zich en accepteert de aanval van uke. Tori maakt contact met uke. Uke valt aan totdat hij niet meer kan, dan ontsnapt hij via acceptatie, rollen of valbreken.

Alles in het leven is een krachtenspel, elke natuurkundige wet is gebaseerd op een ontmoeting van krachten. Aikido is een studie van het menselijke lichaam en geest, de bewegings(on)mogelijkheden ervan en van menselijke energie. Maar ook de dynamiek van de ontmoeting met een ander menselijke lichaam. In een martiaal context is dit het terrein van aikidotraining. Aikido is ook een krachtenspel, en kijkend naar natuurkundige verschijnselen van aantrekken en afstoten zie je al gauw de overeenkomsten met Aikido en haar spel. Zonder op wetenschapsfilosofische grond terecht te willen komen, kunnen we zeggen dat wat ten grondslag ligt aan deze natuurkundige verschijnselen is dat overal een logica in zit, een logica die verklaart waarom wat gebeurt.

Het kan nooit zo zijn dat men genoegen neemt met de uitleg x93Het gaat zo omdat het zo gaat.x94 Hierin is aikido daadwerkelijk een onderzoek. De studie van het spel tussen uke en tori is een essentieel onderdeel van aikido. Het spannende aan het spel is de voortdurend veranderende dynamiek, de onverwachte ontwikkelingen die kunnen plaatsvinden, de onvoorziene uitkomst. En het spel komt pas echt tot zijn recht bij x93vrijex94 aikido beoefening, d.w.z. vrije aanval en vrije verdediging, waarbij doelgerichtheid bij uke om aan te vallen belangrijk is en doelgerichtheid van tori om een bepaald techniek uit te voeren juist vertroebelend kan werken. Men moet nooit anticiperen, maar het spel zijn werk laten doen, accepteren dat wat ontstaat.
De rijkdom aan vrijheid is de kracht en de magie van aikido en het gene wat aikido vrij maakt van grenzen. Als twee mensen de kracht en uithoudingsvermogen zouden hebben zou aikido in zijn rexebelste vorm voortdurende kunnen blijven doorgaan, als een perpetuum mobiele, vrij van beperkingen. De enige beperking die aikido kent is de beperkingen van de mensen die het beoefenen. Dit betekent dat aikido ons uitzicht biedt op een oneindige persoonlijk ontwikkelingspotentie. Wat wij aankunnen kan aikido ons brengen.

Maar wat kunnen we nou concluderen over uke en tori. Mijn conclusie is dat de hoofdtaak van uke het bewerkstelligen van kuzushi bij tori is. De hoofdtaak van tori is het bewerkstelligen van aiki. Het interessante echter is dat aan het einde van de techniek, tori uke wordt, en uke tori. Het is aan tori om het moment en inzet van rolverandering (de inzet van de techniek) zo te kiezen dat uke geen gevolg kan geven aan die verandering.